Działanie a bezczynność: liczba dla każdego wyboru
Wcześniejsza emerytura kontra dłuższa praca
Jeśli działasz
Wcześniejsza emerytura
20%
Jeśli nie działasz
Dłuższa praca
5,0%
Co najmniej jedna liczba jest oszacowaniem pośrednim, a nie zmierzonym odsetkiem żalu. Sposób wyliczenia każdej liczby opisujemy niżej.
Kariera
Ostatnio sprawdzono 2026-04-26
Jakość dowodów 4.5/5
Ocena recenzji w ośmiu wymiarach względem
rubryki jakości
. Każdy wymiar oceniony w skali 1–5.
D1 Weryfikacja źródeł
5/5
D2 Autorytet i niezależność źródeł
5/5
D3 Dokładność wskaźnika żalu
3/5
D4 Porównywalność źródeł
5/5
D5 Wzorzec Gilovicha
5/5
D6 Jakość tekstu
5/5
D7 Kompletność zastrzeżeń
4/5
D8 Jakość próby
4/5
Średnia4.5/5
Dane pośrednie: dla tej decyzji co najmniej jedna liczba pochodzi z miary pośredniej, takiej jak skutki, zadowolenie albo zamiar, albo z oszacowania redakcji, a nie z badania pytającego wprost o żal. Opisy obu stron poniżej mówią, jak powstała każda liczba.
Jeśli działasz
Wcześniejsza emerytura
20%
20% wcześnie emerytujących żałuje decyzji
Amerykanie samoraportujący się jako emeryci
retrospektywnie, emerytowani 5+ lat
Jeśli nie działasz
Dłuższa praca
5,0%
~5% żałuje zbyt późnego przejścia na emeryturę (zbyt długiej pracy)
Brytyjscy emeryci i częściowi emeryci, członkowie Which? (wskaźnik zastępczy żalu z powodu zbyt długiej pracy)
retrospektywnie, ankieta z maja 2025
Liczba dla każdego wyboru (miarę opisano na stronie)
Wcześniejsza emeryturaDłuższa praca
20%5,0%
Powiązane decyzje
Semantycznie podobne decyzje — ten sam obszar, inne kompromisy.
20% osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę, żałuje tej decyzji, według ankiety MedicareFAQ wśród 569 amerykańskich emerytów („74% say they were able to retire early, but of those who did, 20% regret that decision”). Odwrotna strona, żal z powodu zbyt długiej pracy, jest znacznie rzadsza, ale żadna amerykańska ankieta nie mierzy jej bezpośrednio, więc ocena tej pary opiera się na wskaźnikach zastępczych. Brytyjska ankieta Which? (maj 2025, n=1188) wykazała, że około 5% uważało, że przeszło na emeryturę zbyt późno, czyli „half as many” w porównaniu z około 10% tych, którzy uważali, że przestali pracować zbyt wcześnie. Nawet na tym przybliżonym poziomie działanie (wcześniejsza emerytura) wywołuje więcej żalu niż zaniechanie (dalsza praca), co odwraca typowy wzorzec Gilovicha. Przyczyna po stronie działania jest niemal w całości finansowa: 86% respondentów MedicareFAQ żałowało, że nie odłożyło więcej, a 75% osób na wcześniejszej emeryturze w osobnym badaniu Manulife mówiło, że żałuje zbyt małych oszczędności.
Hurwitz i Mitchell (NBER Working Paper 30696, 2022) doprecyzowują kierunek żalu związanego z terminem emerytury kontrolowanym eksperymentem na 1764 Amerykanach w wieku 50 lat i więcej. W ich próbie 37% żałowało, że nie pracowało dłużej, a 57% żałowało, że nie odłożyło więcej. Oba wyniki wskazują ten sam kierunek co ustalenie MedicareFAQ: dominującym żalem co do terminu jest przejście na emeryturę zbyt wcześnie, a nie zbyt późno. (Te 37% to liczba z NBER, sam artykuł MedicareFAQ nie podaje liczby dotyczącej osób, które „pracowały dłużej”.) Börsch-Supan i in. (2023) wzmacniają leżącą u podstaw przyczynę: 58,5% osób w wieku 60–79 lat żałowało, że nie odłożyło więcej. Dłuższa praca często zastępuje oszczędzanie, którego ludzie nie zrobili, dlatego „powinienem był pracować dłużej” i „powinienem był więcej oszczędzać” idą ze sobą w parze.
Wzorzec, w którym przeważa działanie, jest tu nietypowy w ramach teorii Gilovicha, według której w długim okresie zwykle wygrywa zaniechanie. Wyjaśnienie jest takie, że wcześniejsza emerytura nie jest czystym wyborem między działaniem a zaniechaniem. To nieodwracalne działanie o natychmiastowych, konkretnych konsekwencjach finansowych. Osoby, które przeszły na emeryturę wcześnie i zabrakło im pieniędzy, doświadczają ostrego, konkretnego żalu typowego dla błędów działania. Osoby, które pracowały „zbyt długo”, doświadczają rozmytego, trudnego do wyliczenia kosztu alternatywnego (utracone lata wolnego czasu), który łatwiej sobie racjonalizować. Niski odsetek żałujących zbyt długiej pracy może też odzwierciedlać błąd przeżycia: osoby, które pracowały do utraty zdrowia, mogły nie zostać ankietowane.
Źródła: działanie
Rejestr twierdzeń
Każda liczba poniżej jest tym, co podało dane źródło — z dosłownym cytatem, na którym się oparliśmy, i sposobem, w jaki doszliśmy do naszej wartości. Kliknij dowolny link, żeby zweryfikować bezpośrednio.
1/3 źródeł niezależnie zweryfikowanych słowo w słowo z podanym źródłem
[1]MedicareFAQ — Retirement Regrets Statistics: Advice for the Next Generation
Badanie pierwotne
74% mogło przejść na emeryturę wcześniej, ale spośród tych, którym się to udało, 20% żałuje tej decyzji
Cytat
“"The majority (86%) wish they would have saved more before retiring, and 60% say they did not start investing in their retirement funds early enough. [...] Among survey respondents, 74% say they were able to retire early, but of those who did, 20% regret that decision."
”
MedicareFAQ zbadało 569 emerytowanych Amerykanów (online, osoby zgłaszające się samodzielnie) w styczniu 2024 r. Próba: 65% kobiet, 35% mężczyzn, wiek 27–90 lat (średnio 65), średni wiek przejścia na emeryturę 58 lat. Zarchiwizowany artykuł (zapis Wayback z 2024-11-14) podaje dosłownie: „74% say they were able to retire early, but of those who did, 20% regret that decision”, co uzasadnia odsetek 20% po stronie działania. Aktualny adres URL został później zmieniony i treść o żalu po emeryturze usunięto (w dniu 2026-10-11 jest to inny artykuł, o błędach w planowaniu Medicare), więc cytat powyżej zweryfikowano z zarchiwizowanym zapisem (kopia archiwalna jest podlinkowana przy tym źródle). Oba zdania występują w artykule w osobnych akapitach, w pokazanej kolejności; wcześniejsza wersja tego cytatu łączyła je w odwrotnej kolejności, jakby sąsiadowały. Artykuł nie podaje żadnej liczby typu „34% chciało pracować dłużej” ani „6% żałuje, że pracowało zbyt długo”. Wcześniejsze wersje wpisu błędnie przypisywały je MedicareFAQ, a liczba dotycząca żalu z powodu zbyt krótkiej pracy pochodzi z NBER w30696 (zob. niżej).
[2]National Bureau of Economic Research / Hurwitz & Mitchell — Financial Regret at Older Ages and Longevity Awareness↗ 1 inny wpis
Recenzowane naukowo
37% respondentów w wieku 50+ żałowało, że nie pracowało dłużej; 57% żałowało, że nie odkładało więcej
Cytat
“"57% regretted not saving more for retirement, 40% regretted not purchasing Long-Term Care insurance, 37% regretted not working longer, 33% regretted not buying lifetime income payments, 23% regretted delaying Social Security benefit claims, and 10% expressed regret about financial dependence on others."
”
Dane źródłowe z
2022-11-01
Dostęp
2026-04-26
Obliczenie
Hurwitz i Mitchell, NBER Working Paper 30696 (2022, zmieniony w 2023; opublikowany w Journal of Risk and Insurance, 2025). Kontrolowany eksperyment randomizowany na 1 764 respondentach w wieku 50+. Pełna lista deklarowanych odsetków żalu to: 57% (nie odkładało więcej), 40% (nie kupiło ubezpieczenia LTC), 37% (nie pracowało dłużej), 33% (nie kupiło dożywotniego dochodu), 23% (opóźnianie Social Security), 10% (zależność finansowa). Zweryfikowano ją w streszczeniu pracy w Knowledge@Wharton. To jedyne cytowane źródło wymiaru „chciałbym pracować dłużej”. Jest to żal z powodu niepracowania dłużej (czyli zbyt wczesnej emerytury), więc potwierdza żal po stronie działania (wczesna emerytura), a nie zaniechania.
[3]Manulife John Hancock Retirement (11th Financial Resilience and Longevity Report) — Manulife John Hancock Releases New Retirement Report with Insights on Preparing for a Better 40-Year Retirement Journey
Zweryfikowane
Badanie pierwotne
75% emerytów, którzy przeszli na emeryturę wcześniej, niż się spodziewali, powiedziało, że żałuje, iż nie odkładało więcej na emeryturę
Cytat
“"75% of those retiring earlier than expected reported that they regretted not saving more for retirement."
”
Dane źródłowe z
2025-11-18
Dostęp
2026-07-04
Weryfikacja
Cytat niezależnie pobrany ponownie i potwierdzony słowo w słowo z podanym źródłem podczas naszego audytu ugruntowania.
Obliczenie
11. coroczny raport Manulife John Hancock Retirement o odporności finansowej i długowieczności (Financial Resilience and Longevity Report), zebrany od 9 maja do 2 czerwca 2025 r. wśród 2 534 uczestników planów emerytalnych oraz 512-osobowego panelu amerykańskich emerytów przez Angus Reid; badanie zlecone i przeprowadzone przez Edelman Public Relations Worldwide Canada Inc. Trzecie, niezależne źródło potwierdza, że osoby, które przeszły na emeryturę wcześnie lub nieplanowo, jeszcze częściej niż emeryci ogółem żałują zbyt małych oszczędności (MedicareFAQ 86%, NBER 57%). Uzasadnia twierdzenie o „osobnym badaniu Manulife” w tekście głównym.
Źródła: bezczynność
Rejestr twierdzeń
Każda liczba poniżej jest tym, co podało dane źródło — z dosłownym cytatem, na którym się oparliśmy, i sposobem, w jaki doszliśmy do naszej wartości. Kliknij dowolny link, żeby zweryfikować bezpośrednio.
[1]Which? — The 4 biggest retirement regrets and how to avoid them
Źródło referencyjne
Około 1 na 10 osób czuło, że przestało pracować zbyt wcześnie; o połowę mniej (~5%) czuło, że przeszło na emeryturę zbyt późno
Cytat
“"Around one in 10 people in our survey told us they felt they stopped work too early, while half as many said they felt they had retired too late."
”
Dane źródłowe z
2025-05-01
Dostęp
2026-07-12
Obliczenie
Which? zbadało 1 188 emerytów i półemerytów, członków z Wielkiej Brytanii, w maju 2025 r. „Przeszedłem na emeryturę zbyt późno” to najbliższy badany odpowiednik „żalu z pracy zbyt długo” (strona zaniechania tej pary). Podana liczba to „o połowę mniej” niż ~10% osób, które czuły, że przeszły na emeryturę zbyt wcześnie, czyli ~5%. To wskaźnik zastępczy: próba jest brytyjska, a odsetek podano jako ułamek („o połowę mniej”), a nie dokładny procent, stąd oznaczenie „wyłącznie wskaźniki zastępcze”. Żadne cytowane badanie amerykańskie nie podaje bezpośredniego odsetka żalu z pracy zbyt długo. MedicareFAQ (USA) mierzyło żal z wcześniejszej emerytury, ale nigdy w tym kierunku (wcześniejszy szkic błędnie przypisał mu zmyślone 6%).
[2]PMC / Börsch-Supan et al. — Saving Regret and Procrastination↗ inne wpisy: 2
Recenzowane naukowo
58,5% populacji w wieku 60–79 lat żałowało, że nie odkładało więcej
Cytat
“"58.5 percent of the population aged 60 to 79 wished they had saved more."
”
Dane źródłowe z
2023-02-15
Dostęp
2026-04-25
Obliczenie
Börsch-Supan, Bucher-Koenen, Hurd i Rohwedder, „Saving Regret and Procrastination”. Recenzowane badanie mierzące wyłącznie żal z powodu oszczędzania (58,5% osób w wieku 60–79 lat żałowało, że nie odkładało więcej). Nie podaje odsetka żalu związanego z terminem emerytury ani z pracą zbyt długo. Przywołane tu, by pokazać, że dominującym żalem emerytalnym jest żal finansowy (zbyt małe oszczędności), co tłumaczy, dlaczego odsetek żalu po stronie zaniechania w kwestii terminu emerytury jest niski i dlaczego ocena tej pary opiera się na wskaźnikach zastępczych.
Zastrzeżenia
Ta para opiera się na wskaźnikach zastępczych. Obie strony pochodzą z różnych ankiet, a nawet z różnych krajów, więc luka 20 do 5 ma charakter kierunkowy i nie jest pomiarem w tych samych warunkach. Wskaźnik działania (20% wcześnie emerytowanych żałuje tej decyzji) pochodzi z MedicareFAQ, samodoborowej amerykańskiej ankiety online, która przechyla się ku starszym i kobietom, ze średnim wiekiem przejścia na emeryturę 58 lat (poniżej mediany USA), co nadreprezentuje wcześnie emerytujących; te 20% prawdopodobnie odzwierciedla nieprzygotowanie finansowe bardziej niż autentyczną preferencję dla dalszego zatrudnienia: 86% tych samych respondentów chciałoby więcej oszczędzić, a mimowolnie wcześnie emerytowani (problemy zdrowotne, zwolnienia) są mieszani z dobrowolnymi. Żadna cytowana ankieta z USA nie mierzy bezpośrednio żalu z powodu zbyt długiej pracy, więc strona zaniechania korzysta z brytyjskiego wskaźnika zastępczego: Which? (maj 2025, n=1 188) ustaliło, że osób, które uznały, że przeszły na emeryturę za późno, było „o połowę mniej” niż około 10%, które uważały, że zrobiły to za wcześnie, czyli mniej więcej 5%. Ta liczba to ułamek („o połowę mniej”), a nie dokładny odsetek, i pochodzi z próby brytyjskiej; należy ją czytać jako „żal z powodu zbyt długiej pracy jest rzadki”, w okolicach 5%, a nie jako oszacowanie punktowe skalibrowane dla USA. Niski wskaźnik żalu ze zbyt długiej pracy może też być tłumiony przez błąd przeżycia: osoby, które pracowały, aż nie były już w stanie fizycznie pracować, mogą nie być wystarczająco zdrowe, by uczestniczyć w ankietach. Wskaźniki żalu mogą znacznie się różnić w krajach o innych systemach emerytalnych, czyli innych strukturach 401(k), zasadach Social Security, normach emerytalnych lub uprawnieniach zdrowotnych.