Jakość dowodów 4.88/5
Ocena recenzji w ośmiu wymiarach względem rubryki jakości . Każdy wymiar oceniony w skali 1–5.
- D1 Zakotwiczenie w źródłach
- 5/5
- D2 Autorytet źródeł
- 5/5
- D3 Arytmetyka
- 4/5
- D4 Niepewność
- 5/5
- D5 Zakres
- 5/5
- D6 Tekst
- 5/5
- D7 Uczciwość co do percepcji
- 5/5
- D8 Kompletność zastrzeżeń
- 5/5
● twoje czynniki — kliknij to ryzyko ▾ aby ujawnić
- Twoje czynniki
≈ Tak samo prawdopodobne jak
Postrzegane
Strach przed pożarem jest zjawiskiem silnie geograficznym i silnie epizodycznym. Żadna szeroko cytowana krajowa ankieta nie wyodrębnia „strachu przed śmiercią w pożarze” z ogólnego lęku przed klęskami żywiołowymi czy klimatem, więc postrzeganą stronę oznaczamy jako intuicję redakcji. Anegdotycznie, punkt odniesienia kształtowany jest niemal wyłącznie przez ostatnie nagłówkowe wydarzenie, w pobliżu którego czytelnik mieszkał lub które oglądał (Paradise w Kalifornii w 2018 roku, australijskie Czarne Lato 2019–2020, Lahaina na Maui w 2023 roku, pożary hrabstwa Los Angeles ze stycznia 2025 roku), i wraca z grubsza do zera w latach pomiędzy. Mieszkańcy strefy styku dzikiej przyrody i zabudowy na zachodzie USA oraz podatnych na ogień części śródziemnomorskiej Europy i Australii mają utrwalony punkt odniesienia; niemal wszyscy pozostali traktują pożary jako telewizyjne, a nie rzeczywiste, i niemal nikt niezależnie od geografii nie ma wyraźnego punktu odniesienia dla znacznie większego obciążenia śmiertelnością związaną z dymem niesionym z wiatrem.
Szacunek przybliżony: 33,1% dorosłych w USA deklaruje strach lub silny strach przed niszczycielskim pożarem dzikim (Chapman Survey 2024)
Rzeczywiste
~1 na 100 000 w ciągu życia dorosłego w skali globalnej (bezpośrednia śmierć w pożarze dzikim)
populacja światowa
Pokaż obliczenia
Główna liczba dotyczy bezpośrednich zgonów w pożarach, czyli osób zabitych przez sam ogień (oparzenia, uwięzienie podczas ewakuacji, zawalenie się budynku, gorąco). Osobna i znacznie większa liczba, śmiertelność z powodu dymu z pożarów, jest wyraźnie omówiona w treści wpisu i w rozbiciu na regiony poniżej. W zwykłych latach liczba bezpośrednich zgonów cywilów w pożarach w USA mieści się w przedziale 5–20, a w latach megapożarów gwałtownie rośnie: pożar Camp Fire w 2018 roku zabił 85 osób w Paradise w Kalifornii, pożar Lahaina na Maui w 2023 roku zabił ~100 osób, a pożary Eaton i Palisades w styczniu 2025 roku zabiły odpowiednio 18 i 12 osób. Czarne Lato w Australii w latach 2019–2020 zabiło bezpośrednio ~33 osoby i kolejnych kilkaset z powodu ekspozycji na dym. Globalnie, wliczając Europę Śródziemnomorską, pożary torfowisk w Indonezji i lasy borealne Rosji i Kanady, orientacyjna długoterminowa liczba bezpośrednich zgonów to kilkaset do ~1000 rocznie. Przy założeniu ~800 rocznie na świecie i populacji ~8 mld wychodzi ~1e-7 rocznie, a po skumulowaniu przez 60 lat dorosłego życia ≈ 6e-6. Zaokrąglono ją w górę do 1e-5, czyli ≈ 1 na 100 000, aby odzwierciedlić rosnący od około 2000 roku trend ekspozycji w strefie styku zabudowy z dziką przyrodą (WUI) na zachodzie USA i w lasach borealnych. Jest to mała liczba i zarazem niewłaściwa dla każdego, kto chce poznać swoje rzeczywiste ryzyko pożarowe w ciągu życia. Zob. rozbicie na regiony i akapit o dymie w treści wpisu.
Zastrzeżenia: Nagłówkowa liczba „1 na 100 000” obejmuje wyłącznie bezpośrednie zgony w pożarac…
Nagłówkowa liczba „1 na 100 000” obejmuje wyłącznie bezpośrednie zgony w pożarach dzikich. Opisuje żywą, kinową wersję tego strachu, a zarazem jest niewłaściwa w dwóch kierunkach. Jest zbyt wysoka dla niemal każdego, kto nie mieszka w społeczności na styku terenów dzikich i zabudowanych (WUI) na zagrożonym pożarami wybrzeżu, zboczu górskim czy skraju lasu borealnego: mieszkaniec centrum Chicago lub środka Londynu ma zasadniczo zerowe ryzyko bezpośredniej śmiertelności w pożarze dzikim. A jest dramatycznie zbyt niska jako opis całkowitej śmiertelności przypisywanej pożarom dzikim, ponieważ pomija ekspozycję na dym. Johnston i in. 2012 oszacowali ~339 000 zgonów rocznie na świecie z powodu dymu z pożarów krajobrazowych, a późniejsze prace nad smogiem z pożaru torfowisk w Indonezji w 2015 (Koplitz i in.) oraz nad ostatnimi sezonami na zachodzie USA sugerują, że liczba ta od tego czasu wzrosła. Śmiertelność z powodu dymu jest z grubsza 100 razy wyższa od bezpośredniej śmiertelności w pożarze i jest skoncentrowana w populacjach miejskich po zawietrznej, obciążonych chorobami krążeniowo-oddechowymi, które zwykle w ogóle nie postrzegają siebie jako zagrożonych pożarem dzikim. Przepaść między tym, jak strach jest ujmowany (ściana ognia w twojej okolicy), a tym, gdzie zgony rzeczywiście następują (zdarzenie kardiologiczne piątego dnia skoku PM2.5 w odległości 400 km po zawietrznej), jest centralną cechą tego wpisu. Nowoczesne prace swoiste dla USA wyostrzają tę przepaść: Ma i in. 2024 (PNAS, Yale) przypisują ~11 415 nieprzypadkowych zgonów rocznie w USA (95% CI 6 754-16 075) długoterminowej ekspozycji na PM2.5 z dymu pożarów dzikich w latach 2007-2020, z czego ~4 512 to zgony sercowo-naczyniowe, przy czym nadmiar jest skoncentrowany u dorosłych w wieku 65+ lat. Qiu i in. 2025 (Nature) przewidują, że liczba ta mogłaby przekroczyć 71 000 zgonów rocznie do 2050 roku w scenariuszu silnego ocieplenia (~73% wzrost względem bazy z lat 2011-2020). Pożary w hrabstwie Los Angeles w styczniu 2025 roku to ta sama historia w miniaturze: wobec z grubsza 31 bezpośrednich zgonów (18 Eaton + 12 Palisades + 1) przewidywana pośrednia liczba ofiar przypisywana dymowi sięga tysięcy.
Jak zmienia się ryzyko
Główna wartość uśrednia bardzo różne sytuacje. Oto jak prawdopodobieństwo zmienia się w zależności od scenariusza lub kontekstu:
1 na 100 000
Główna liczba: osoby zabite przez sam ogień (oparzenia, uwięzienie, zawalenie się budynku).
1 na 400
Johnston i in. 2012: ~339 000 zgonów rocznie na świecie z powodu ekspozycji na PM2.5 z pożarów krajobrazowych. ~100 razy więcej niż liczba bezpośrednich zgonów w pożarach, które są głównym wątkiem śmiertelności z powodu pożarów lasów.
1 na 385
Ma i in. 2024 (PNAS, Yale): ~11 415 zgonów nieprzypadkowych rocznie w USA z powodu długotrwałego PM2.5 z dymu pożarów terenów dzikich (~4 512 sercowo-naczyniowych). Przy 59 latach dorosłego życia wśród ~258 mln dorosłych w USA daje to ~1 na 385, co potwierdza globalny wiersz dotyczący dymu wyżej. To nowszy punkt odniesienia swoisty dla USA; Qiu i in. 2025 (Nature) prognozują >71 000 rocznie do 2050 roku przy wysokim scenariuszu ocieplenia.
1 na 5000
Mieszkańcy strefy styku zabudowy z dziką przyrodą (WUI) w podatnej na pożary Kalifornii mają ryzyko śmierci w bezpośrednim pożarze w ciągu życia wyższe od średniej dla USA mniej więcej o rząd wielkości. Wynika to z pożarów Paradise 2018, Tubbs 2017 oraz Eaton i Palisades 2025.
1 na 200
Ekspozycja na PM2.5 po stronie zawietrznej po pożarach August Complex (2020), Dixie Fire (2021) i pożarach w hrabstwie Los Angeles (2025) wywołała wielotygodniowe epizody złej jakości powietrza, które dotknęły dziesiątki milionów ludzi. Nadmiarowa śmiertelność krążeniowo-oddechowa w tych okresach to dominujący współczesny mechanizm zgonów z powodu pożarów lasów na zachodzie USA.
1 na 333
Koplitz i in. 2016 oszacowali ~100 000 dodatkowych zgonów z powodu zadymienia po pożarach torfowisk w Indonezji w 2015 roku, w Indonezji, Malezji i Singapurze. Pojedyncze zdarzenie porównywalne pod względem śmiertelności z dymu z dekadą globalnych bezpośrednich zgonów w pożarach lasów.
1 na 10 000 000
Praktycznie zerowe ryzyko bezpośredniej śmierci w pożarze. Ekspozycja na dym pozostaje jednak niezerowa podczas zdarzeń o skali półkuli (dym z kanadyjskich lasów borealnych nad wschodnim wybrzeżem USA i Europą Zachodnią w czerwcu 2023 roku).
Długość i odcień paska porządkują te scenariusze względem siebie, a nie wobec innych zagrożeń. Dokładne prawdopodobieństwa podano obok każdego z nich.
Powiązane ryzyka
Inne ryzyka o podobnej tematyce — do odkrywania powiązanych obaw.
Załamanie AMOC
Jakie są szanse, że AMOC ulegnie gwałtownemu załamaniu przed końcem twojego życia?
Uderzenie asteroidy
Jakie jest prawdopodobieństwo śmierci w wyniku uderzenia asteroidy lub komety?
Wybierz rywala
W tym lęku mieszczą się dwie liczby, które dzieli prawie dwa rzędy wielkości. Pierwsza to bezpośrednia śmierć w pożarze, taka, jaką wyobrażają sobie czytelnicy, gdy ogień dopada kogoś podczas ewakuacji albo uwięzi go w budynku. W USA jest to w większości lat od jednocyfrowej do niskiej dwucyfrowej liczby zgonów, która gwałtownie rośnie w latach megapożarów. Pożar Camp Fire w 2018 roku zabił 85 osób w Paradise w Kalifornii, pożar Lahaina na Maui w 2023 roku zabił mniej więcej 100, a pożary Eaton i Palisades w styczniu 2025 roku zabiły 18 i 12. Globalnie, wliczając Europę Śródziemnomorską, australijskie Czarne Lato, indonezyjskie pożary torfowisk oraz sezony pożarowe w borealnej Rosji i Kanadzie, długoterminowa liczba bezpośrednich zgonów to gdzieś między kilkaset a ~1000 rocznie. Skumulowane przez 60-letnie dorosłe życie daje to mniej więcej 1 na 100 000 w ciągu życia na świecie. To mała liczba, porównywalna z ryzykiem w ciągu życia związanym z piorunem i mniej więcej o rząd wielkości niższa niż globalna liczba dla cyklonów tropikalnych.
Druga liczba jest znacznie większa i prawie nikt nie ma dla niej intuicji. Johnston i wsp. w pracy z 2012 roku w Environmental Health Perspectives, która nadal jest kanonicznym źródłem, oszacowali, że ekspozycja na dym z pożarów krajobrazowych powoduje około 339 000 zgonów rocznie na świecie, przy rozstępie międzykwartylowym 260 000–600 000. To roczna liczba około 400 razy większa niż liczba bezpośrednich zgonów w pożarach. Po skumulowaniu przez globalne dorosłe życie wychodzi rząd wielkości 1 na 400, wyraźnie więcej niż prawdopodobieństwo w ciągu życia śmierci w cyklonie tropikalnym na świecie lub uderzenia pioruna w USA, choć nadal kilkakrotnie mniej niż prawdopodobieństwo śmierci w wypadku samochodowym w USA. Nie są to zgony od ognia. To zgony od ekspozycji na drobne cząstki stałe (niedokrwienne incydenty sercowe, udary, zaostrzenia POChP, zakażenia dolnych dróg oddechowych), skupione wśród starszych dorosłych i osób z istniejącą chorobą sercowo-płucną, często setki kilometrów z wiatrem od faktycznego frontu płomieni. Koplitz i wsp. oszacowali ~100 000 nadwyżkowych zgonów tylko z powodu zadymienia po pożarach torfowisk w 2015 roku łącznie w Indonezji, Malezji i Singapurze, a sezon pożarowy w borealnej Kanadzie w 2023 roku wywołał ostrzeżenia o jakości powietrza w Nowym Jorku i Paryżu jednocześnie. Nagłówki dotyczą płomieni, a śmiertelność niemal w całości wiąże się z dymem.
Geografia bezpośrednich zgonów w pożarach jest dobrze znana i wyraźnie skupiona. Zgony od pożarów koncentrują się w strefie styku zabudowy z dziką przyrodą (WUI) na podatnych na pożary wybrzeżach, zboczach gór i skrajach lasów, w tym na wybrzeżu i w podgórzu Kalifornii, w Oregonie, Kolorado, Portugalii, Grecji, częściach Australii i w pasie borealnym. Wnętrze USA i basen Morza Śródziemnego mają długie zapisy historyczne, ale w ujęciu rocznym trend jest jednoznacznie rosnący: dane o aktywności NIFC pokazują, że 2020 i 2024 były dwoma największymi pod względem powierzchni spalonej latami w historii USA, w ramach dłuższego trendu wzrostu aktywności pożarowej w USA od 2000 roku. Historia dymu jest odwróceniem historii bezpośrednich pożarów: zamiast koncentrować ryzyko na kilku tysiącach mieszkańców WUI, rozprasza mniejszy przyrost ryzyka na osobę wśród dziesiątek milionów mieszkańców miast i przedmieść, z których większość w ogóle nie widzi siebie jako narażonych na pożary. Dla niemal każdego czytelnika tego wpisu główna liczba jest błędna w jedną lub drugą stronę, a liczba, którą warto zabrać ze sobą, to ta dotycząca dymu: ukryta, wolniejsza i większa.
Powiązane ciekawostki
Życiowe prawdopodobieństwo śmierci bezpośrednio w pożarze lasu wynosi około 1 na 100,000. Dym to inna historia: Johnston i in. szacują, że cząstki stałe z pożarów krajobrazowych zabijają na świecie około 339,000 osób rocznie, głównie daleko od płomieni, tam, dokąd niesie je wiatr.
Rejestr twierdzeń
Każda liczba poniżej jest tym, co podało dane źródło — z dosłownym cytatem, na którym się oparliśmy, i sposobem, w jaki doszliśmy do naszej wartości. Kliknij dowolny link, żeby zweryfikować bezpośrednio.
1/4 źródeł niezależnie zweryfikowanych słowo w słowo z podanym źródłem
-
[1] National Interagency Fire Center (NIFC) — Wildfires — Statistics
Wildfires — Statistics- Statystyka
Roczne sumy pożarów w USA: 2020 = 58 950 pożarów / 10 122 336 akrów (rekord); 2024 = 64 897 pożarów / 8 924 884 akrów; 2023 = 56 580 pożarów / 2 693 910 akrów; 2025 = 77 850 pożarów / 5 131 474 akrów- Cytat
“"Year Fires Acres 2025 77,850 5,131,474 2024 64,897 8,924,884 2023 56,580 2,693,910 2022 68,988 7,577,183 2021 58,985 7,125,643 2020 58,950 10,122,336" ”
- Dane źródłowe z
- 2026-01-01
- Dostęp
- 2026-04-11 · kopia archiwalna
- Obliczenie
- NIFC publikuje roczne liczby pożarów w USA i powierzchnię spaloną, ale nie liczbę ofiar śmiertelnych wśród cywilów. Zestawiają je później Insurance Information Institute oraz NFPA na podstawie raportów NWCG i stanowych fire marshals. Używamy NIFC jako autorytatywnego punktu odniesienia dla aktywności pożarowej i jako źródła pierwotnego dla ujęcia „aktywność pożarowa rośnie” w treści (2020 i 2024 to dwa lata z największą powierzchnią spaloną w USA w historii pomiarów). Dane o liczbie zgonów pochodzą z zestawienia Insurance Information Institute podanego niżej, które z kolei czerpie z rejestrów NIFC, NWCG i stanowych fire marshals.
- Niezależność
- NIFC jest źródłem pierwotnym większości danych o aktywności pożarowej w USA; tabela III podana niżej tylko je powtarza, dodając komentarz o ofiarach śmiertelnych. Dla danych o aktywności to jeden łańcuch źródłowy, ale w przypisywaniu zgonów źródła są niezależne, bo III bierze liczby zgonów w poszczególnych zdarzeniach od stanowych fire marshals, a nie z NIFC.
-
[2] Johnston FH et al., Environmental Health Perspectives (NIH/NIEHS), 2012 — Estimated global mortality attributable to smoke from landscape fires Zweryfikowane
Estimated global mortality attributable to smoke from landscape fires- Statystyka
Szacunkowa średnia globalna śmiertelność przypisywana dymowi z pożarów krajobrazowych (1997–2006): 339 000 zgonów rocznie (rozstęp międzykwartylowy 260 000–600 000); największe obciążenia regionalne w Afryce Subsaharyjskiej (157 000) i Azji Południowo-Wschodniej (110 000)- Cytat
“"Our principal estimate for the average mortality attributable to LFS exposure was 339,000 deaths annually. In sensitivity analyses the interquartile range of all tested estimates was 260,000-600,000." ”
- Dane źródłowe z
- 2012-05-01
- Dostęp
- 2026-04-11 · kopia archiwalna
- Weryfikacja
- Cytat niezależnie pobrany ponownie i potwierdzony słowo w słowo z podanym źródłem podczas naszego audytu ugruntowania.
- Obliczenie
- Liczba 339 000 zgonów rocznie według Johnstona to kanoniczny, recenzowany szacunek globalnej śmiertelności z powodu dymu z pożarów. 339 000 / 8 000 000 000 ≈ 4,24e-5 rocznie; po skumulowaniu przez 60 lat dorosłego życia ≈ 2,54e-3 ≈ 1 na ~390, co pojawia się w rozbiciu na regiony jako „Zgon przypisywany dymowi z pożarów (świat)” przy wartości 0,0025. Główną liczbą znormalizowaną jest z rozmysłem ta znacznie mniejsza, dotycząca bezpośrednich zgonów w pożarach, bo to zagrożenie, którego czytelnicy faktycznie się boją. Liczba dla dymu jest ~100 razy większa, wiąże się z innym ujęciem poznawczym (przewlekła ekspozycja na PM2.5 zamiast spłonięcia) i jest głównym ustaleniem treści wpisu. Obie liczby są prawdziwe; wybór redakcyjny serwisu polega na tym, by zacząć od tej, o którą czytelnicy pytają, a zaraz potem pokazać tę, o którą nie pytają.
- Niezależność
- Johnston 2012 to pierwotny, recenzowany szacunek z literatury NIEHS/EHP. W pełni niezależny od NIFC, który w ogóle nie publikuje liczb o śmiertelności z powodu dymu.
-
[3] Insurance Information Institute (data sourced from NIFC / NFPA / state fire marshals) — Facts + Statistics: Wildfires
Facts + Statistics: Wildfires- Statystyka
Pożar Camp Fire (listopad 2018): 85 zgonów, najbardziej śmiercionośny pożar lasu w historii Kalifornii; aktywność pożarowa w USA w 2024: 64 897 pożarów / 8 924 884 akrów; pożar Eaton (styczeń 2025): 18 zgonów; pożar Palisades (styczeń 2025): 12 zgonów- Cytat
“"Rank Fire Name and Cause Date County Acres Structures Deaths 1 Camp Fire (Power lines) November 2018 Butte 153,336 18,804 85 … 2 Eaton (3) January 2025 Los Angeles 14,021 9,413 18 3 Palisades (3) January 2025 Los Angeles 23,707 6,833 12 … United States (1) 64,897 8,924,884" ”
- Dane źródłowe z
- 2025-12-01
- Dostęp
- 2026-04-11 · kopia archiwalna
- Obliczenie
- Użyte jako punkt odniesienia na poziomie zdarzeń dla liczby bezpośrednich zgonów w treści i w rozbiciu na regiony. Tabela III to najczystsze pojedyncze zestawienie liczby zgonów w nowoczesnych megapożarach w USA, jakie możemy przytoczyć bez płatnego dostępu; liczby dla poszczególnych zdarzeń potwierdzają Cal Fire, lekarz sądowy hrabstwa Maui i współczesne dochodzenia NFPA.
- Niezależność
- III powtarza dane NIFC o liczbie pożarów. Liczby zgonów w poszczególnych zdarzeniach (Camp, Lahaina, Eaton, Palisades) pochodzą od stanowych fire marshals i koronerów hrabstw, więc w przypisywaniu zgonów oba źródła różnią się metodologicznie.
-
[4] Ma Y et al. (Yale School of Public Health), Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), 2024 — Long-term exposure to wildland fire smoke PM2.5 and mortality in the contiguous United States
Long-term exposure to wildland fire smoke PM2.5 and mortality in the contiguous United States- Statystyka
Długotrwała ekspozycja na PM2.5 z dymu pożarów terenów dzikich przyczyniła się do ~11 415 zgonów nieprzypadkowych rocznie (95% CI 6 754–16 075) w przylegających stanach USA w latach 2007–2020, z czego ~4 512 rocznie (95% CI 1 922–7 102) to zgony sercowo-naczyniowe; nadmiarowa śmiertelność koncentrowała się u dorosłych w wieku 65+ (7,08 zgonu na 100 000 na miesiąc wobec 0,55 w wieku 0–64 lat w najwyższym przedziale 5+ µg/m³ PM2.5 z dymu)- Cytat
“"Smoke PM2.5 contributed to approximately 11,415 nonaccidental deaths/y (95% CI: 6,754, 16,075) in the contiguous United States. Higher smoke PM2.5-related increases in mortality rates were found for people aged 65 and above." ”
- Dane źródłowe z
- 2024-09-24
- Dostęp
- 2026-06-14 · kopia archiwalna
- Obliczenie
- Ma i in. 2024 to nowoczesny, swoisty dla USA zamiennik starszego globalnego punktu odniesienia Johnstona 2012 dla śmiertelności z powodu dymu. 11 415 zgonów nieprzypadkowych rocznie przy dorosłej populacji przylegających stanów USA ~258 mln ≈ 4,42e-5 rocznie; po skumulowaniu przez 59 lat dorosłego życia ≈ 2,6e-3 ≈ 1 na ~385, co potwierdza (a nie zmienia) globalny wiersz „przypisywane dymowi” w rozbiciu na regiony przy wartości 0,0025. Główną liczbą znormalizowaną jest z rozmysłem znacznie mniejsza liczba bezpośrednich zgonów w pożarach; to źródło unowocześnia i zawęża do USA kontrapunkt w postaci śmiertelności z powodu dymu, będący głównym ustaleniem treści wpisu. Stratyfikacja wiekowa 65+ (7,08 wobec 0,55 zgonu na 100 tys. na miesiąc w najwyższym przedziale ekspozycji, czyli ok. 13-krotny stosunek nadwyżki stawek) jest źródłem nowego czynnika osobistego „wiek 65+ (ekspozycja na dym)”.
- Niezależność
- Ma i in. 2024 (PNAS, Yale) to niezależny, pierwotny, recenzowany szacunek swoisty dla USA, metodologicznie odrębny od Johnstona 2012 (globalny, EHP) oraz od danych NIFC/III o aktywności i bezpośrednich zgonach, które w ogóle nie dotyczą śmiertelności z powodu dymu.







